Infinite Menus, Copyright 2006, OpenCube Inc. All Rights Reserved.
Најнова книга: "Македонски преродбенски ХIХ век" (2) од акад. Блаже Ристовски:

И ЗА РУСИТЕ И ЗА АМЕРИКАНЦИТЕ, МАКЕДОНИЈА НЕ БИЛА БУГАРСКА

(Преземено од весник "Вечер")


Иако епохата на Паисија и Жефарович (од половината на XVIII век) може да се аргументира и како почеток на определено културно-национално будење, сепак сметаме дека појасни назнаки на овој процес се забележуваат дури од почетокот на XIX век што формално се совпаѓа со појавата и на првиот печатен текст на современиот македонски јазик во Четиријазичникот на москополскиот “Мизиодакиец” Даниил (1802) - како претходник на првите книжевни пројави во новата македонска литературна историја Ј. Крчовски (1814) и К. Пејчиновиќ (1816).
Треба да се има предвид дека и Мисирков во илинденската 1903 година актуелниот процес го определува како македонско “возродуајне”. Конечната афирмација на овој преродбенски процес, сепак, фактички завршува дури со формирањето на националната држава (1944).
Со оглед на шеријатскиот систем на турската држава, основната движечка мисла при народното будење ја овоплотуваше желбата за обновување на Охридската архиепископија како сопствена автокефална црква. Затоа и не е случајно што, на пр., Коста Веселинов уште во 1939 год. нејзиното укинување (1767) го зема и како почеток на преродбата во Македонија.

Периодот на македонството

Исто така паѓа в очи дека поголемиот дел од овие дејци произлегуваат токму од пазувите на црковно-манастирските средини и од реткиот строј на учителите. Дури и најистакнатите македонски културно-национални дејци Крсте Мисирков и Димитрија Чуповски имаат учителско-богословско образование. Затоа и отпорот за зачувување на православната христијанска традиција и стремежот за еманципација на македонскиот субјект преку посебната црковна организација со народниот јазик се носечките столбови на првиот период од овој процес.
Особено по формирањето на современата грчка држава (1830) и со покренувањето на прашањето за етничките граници на овие балкански простори, заедно со нагласениот продор на руското влијание, засилено особено по Кримската војна, се потенцира словенството како етнокултурна категорија, а пак по основањето на Бугарската егзархија (1870), како црква на православните Словени во исламската држава, настанува периодот на програмски осмисленото македонство како еманципаторска национална идеологија во спектарот на веќе конституираните туѓински национални пропаганди.
При сето тоа треба да се има предвид дека барем до 30-тите години на XIX век и Вселенската патријаршија се уште официјално не беше против употребата на словенскиот јазик во црквата и во училиштето. Таа и го помагаше печатењето на словенски богослужбени книги, дури и во својата печатница и со свој благослов. Иако целта, на пр., на патријаршискиот свештеник-учител Даниил била да им помогне на Власите, “Бугарите” и Албанците да го научат грчкиот јазик и да ги изостават своите “варварски” јазици, сепак тој без предрасуди и коректно го пренесува како рамноправен паралелниот текст на охридскиот поп Стефан на централномакедонскиот (прилепско-битолско-охридски) говор, дури и со благословот и поддршката на пелагонискиот митрополит и “егзарх на целата Бугарска Македонија” г.г. Нектариј. Самиот Четиријазичник започнува со парафраза на верзијата за создавањето на светот според почетокот на Стариот завет. Истиот текст беше пренесен и со црковнословенски букви во 1841 год. во Книга за научение трих езиков во солунската печатница на духовникот хаџи папа Теодосија архимандритот синаитски.
И првите македонски книги напечатени со црковнословенски букви на јеромонасите даскалот Јоаким Крчовски (1814-1819) и игуменот Кирил Пејчиновиќ (1816 и 1840) произлегуваа од средината на манастирските и училишните келии во Македонија, па и нивните помагачи и претплатници, “иждивением же православних христијан” и “вдохновением же Духа Свјатаго подаша христољубци”, се пак од истите редови. Дури и темите и мотивите на нивните дела беа земени од христијанската православна ризница, а изданијата беа наменети “ползованија ради простејших человеков и некнижних” од пошироката територија на Македонија. Интересот за оваа книга на свој јазик беше штедро помагана од поимушните и повидни граѓани, а тоа создаваше општа клима што ја градеше свеста за единствените и заеднички потреби и интереси.
Не случајно и книгата “Повист ради страшнага и вторагањ пришествј Хрјстова” от хаџи Јоакима даскала во 1814 година е напечатена со помошта на “господара кир хаџи Пеца от Штип и кир хаџи Станко от Кратово и кир Димитриј Филипович от Егри Дере Паланка за душевное их спасение. Настојател бист Димитриј Јоаннович Зузура от Сечишта”. Тоа духовно обединување на видните граѓани носеше и здружување на економските интереси и заеднички настап на панаѓурите во Турција, но и во трговијата со надворешниот свет. Тоа беше будење на свеста за заедништвото и нужноста за негова одбрана. Вистина, во тоа време, независно од зародишот на српската држава на Караѓорѓе и вазалното кнежевство на Милоша, се до Руско-турската војна (1828-1829) и формирањето на грчката држава (1830) не беа повлечени етничките граници ни помеѓу словенските, ниту пак помеѓу христијанските православни народи во Европска Турција.

Заеднички литературен
јазик на македонците и на бугарите

Во такви неповолни околности, со разновидно историско именско и државно-правно наследство, наоѓајќи се во централен дел на султановата империја, без можности за создавање свои колонии на границата во соседни слободни држави и без практични изгледи за физичко изделување од Турција, се најде почетниот стадиум од развитокот на македонската историска и национална свест и задоцнетиот преродбенски процес.
Затоа се бараа сојузништва и во Србија и во Грција, а кога Насловната страница на книгата Митарства од Ј. Крчовски (1817) останаа како единствени етнокултурни целости во Европска Турција, Бугарите и Македонците поведоа заедничка борба - првин за духовно и културно, а потоа и за политичко еманципирање.
Бидејќи единственото употребливо средство за културно-национална афирмација беше верата и просветата, главни стожери на овој процес станаа црквата и јазикот. Бидејќи Охридската архиепископија беше укината уште во 1767 год., се зароди мислата за нејзино обновување. Истовремено се најави и желбата за обнова и на Трновската патријаршија, па се создаде видлива поларизација.
И во однос на јазикот и учебниците во училиштето се појави отворено ривалство помеѓу источнобугарското и македонското наречје. Во периодот од 1835-1840 год., благодарејќи пред се на монахот од Банско Неофит Рилски и на помошта од американските протестантски мисионери во Смирна, како заеднички литературен јазик на Македонците и Бугарите се афирмира источномакедонското наречје, но набрзо надвладеа источнобугарското како литературна норма и предизвика реакција во Македонија.
Малку потоа, по хрватско-српската виенска спогодба за заеднички книжевен јазик (1848), и Партенија Зографски (1857-1859) се обиде да го воведе западномакедонскиот говор како основа за заеднички бугарско-македонски јазик, но и тој обид беше жестоко нападнат од бугарските дејци и постепено му се отвораше патот на самостојниот лик на македонскиот писмен стандард што како тенденција конечно и победи.
Во сето ова време во Македонија всушност вегетираа две традиционални континуирани тенденции. Од една страна беше традицијата на античката македонска држава со фасцинантниот лик на Александар Македонски и со континуираната етнонимска употреба на македонското име низ вековите, а паралелно со тоа, особено по црквите и манастирите и во поновите писмени споменици, се појавуваше бугарското обележје што се најде и на кориците на изданијата на македонски јазик.
Претставата за територијата на Македонија беше знатно проширена и кај Македонците и кај странците. Самите Македонци ги растегнуваа своите меѓи од Стара Планина до Егејот и од Марица па се до Шар Планина, но во такви планови се визираше идната држава Македонија и кај големите империи. За Македонците и за Русите Бугарија беше согледана само на просторот помеѓу Дунав и Стара Планина. Тоа го поддржуваше и Американската протестантска мисија на Балканот се до 1844 год. Истовремено, дури и во претставата на првиот претседател на новата грчка држава грчките територијални претензии не преминуваа северно од Олимп.

   НАРОДНА ВОЛЈА
“МАКЕДОНСКО МАЛЦИНСТВО НЯМА И НЕ МОЖЕ ДА ИМА“. ДОКОГА?!
Читај
„...НЕ МОЖЕХ ДА СИ ОБЯСНЯ ОМРАЗАТА ИМ КЪМ МЕН ЗАРАДИ ТОВА, ЧЕ СЪМ МАКЕДОНЕЦ“
Читај
ГОЦЕ ДЕЛЧЕВ Е МАКЕДОНЕЦ И ЗА ТОА НЕМА ПАЗАРЕЊЕ
Читај
САМО ЕДНА Е ВО СВЕТОТ НА НАРОДИТЕ И ДРЖАВИТЕ – НАШАТА ДРЖАВА МАКЕДОНИЈА!
Читај
МАКЕДОНЦИТЕ ПРАЗНУВАХА 116 ГОДИНИ ОТ ИЛИНДЕНСКАТА ЕПОПЕЯ
Читај


103 ГОДИНИ
ОТ РОЖДЕНИЕТО НА МАКЕДОНСКИЯ ПОЕТ,
АНТИФАШИСТ И ИНТЕРНАЦИОНАЛИСТ
НИКОЛА ЙОНКОВ ВАПЦАРОВ
(1909 - 1942)
...Над мойта земя
в небото
опира
Пирин.
И мурите в буря
илинденски приказки пеят
над Охрид лазура е
толкоз просторен и син,
а още надоле
е светлия бряг на Егея...


(Из “Земя”)


“...Трябва мъжки да се захванем. Какво всъщност се иска от нас? Много, особено много. Най-много от нас, които сме събрани тук. Ние сме македонци и нашето творчество трябва да бъде в служба на македонската кауза.”

(Из Доклада, изнесен от Никола Вапцаров пред членовете на Македонския литературен кръжок, 1938 година)

Абонирайте се за вестник "Народна воля"
УВАЖАЕМИ ЧИТАТЕЛИ,
Започна абонирането за вестници и списания за 2013 година. Вестник "Народна волja" и през идната година ще има каталожен номер 2050.
Както и досега, "Народна волja" ще Ви информира по интересуващи Ви въпроси от най-различно естество в областта на теорията, историята, културата, изкуството.
На страниците на "Народна волja" ще намерят място Вашите писма, Вашите въпроси, Вашата поезия!


Абонирайте се за вестник "Народна воля"!
Сумата за абонация е минимална:
за три месеца - 1,20 лв.
за шест месеца - 2,40 лв.
за една година - 4,80 лв.

Абонирането ще става във всички пощенски станции в страната. Крайният срок е 15 декември! Ако срещнете някакви затруднения при абонирането, обърнете се към редакцията на "Народна волja" - телефон 073/886-336!
"Народна волja" ще се стреми винаги да бъде вярна на Гоцевите завети и да ги пресътвори в живота на днешния ден!
"Народна волja" ще Ви запознава редовно със свободолюбивите идеи на македонските интелектуалци!
"Народна волja" ще разкрива редовно демагогската националшовинистична политика на ванчемихайловистката ВМРО.

Краен срок за абониране - 15 декември 2012 г.!
За читателите ни в Република Македония цената на едногодишния абонамент е 10 евро. Известяваме тамошните желаещи за абонация, че могат да сторят това в редакцията на седмичника "Македонско сонце" в Скопие. Бъдещите абонати задължително трябва да представят точния си адрес.
Желаещите да получават вестника от Европа заплащат по 40 евро, а тези от САЩ, Канада и Австралия - по 50 USD.
Четете и разпространявайте вестник "Народна волja"! Вестникът на истината, вестникът на утрешния ден!

"Народна волja" - каталожен номер 2050!
Ограничения при абонирането няма!
Знайте: истински свободните хора четат вестник "Народна волja"!
Абонирайте се, за да не пропуснете нито една среща с любимия си вестник и през 2013 година!


 
Поезия

С Л А Д Ъ К   П Л О Д

Самотен кестен
силен връх издига.
Далеч от своите
близки тук цъфти.
Трепти зората
в клоните зелени - мига.
Задъхано в гърдите,
тежко слънцето тупти.
Сега под клоните
на сянка галеща
раздавам думи - карти...
Времето във жегата трепти.
И всички грешки
стават спорещи,
от мен не сторени,
но срещу мене стрелящи.
Денят се ражда,
стара, тъмна буря страшна
се задава.
Върхът надига
гривата на клоните зелени.
Върхът доказва в боя
свойта вечна слава -
с дълбоки корени и връх,
с корона сред вселената.
Семантата на думите е слънчева.
Цветът на истината
дава сладък плод.
Напъпва утрото
и изгрева
огрява болката
на моя стих и път!



С Л Е Д И Т Е   Н А Ш И

Гергьовски златен дъжд
над стари къщи
и лъки
в този майски час ръми.
Стъклата на прозорците,
затрупани от прах
порочна, с топли пръсти
с гръм изми.
Вековна тежка
стъпка -
подкована, закалена -
по калдъръма
в утрото ехти.
Блести по хълма
жълта, дълга
мокра ивица.
Под нея расне – зрее
царевица мелнишка.
Кълве зърната
с човка черна
черна чужда птица.
Краде от моя сън –
от златото на рида.
Плющи дъждът
над мелнишките
жълти голи ридове.
И рони, носи зряла
царевица от сипея.
На стъпките
следите наши -
звънки, чисти -
верни си остават.
В темелите дълбоки
хъркат вековете.
Венци над тежки
порти свежи греят.
И в бели къщи
в мир потомците живеят.
Желан, дъждът
над всички хора
ненаситно
си вали, вали...
И Пирин
през стъкла измити
на балкона
слуша, гледа.
Червени, бели, сини,
жълти китките
засмени в двора.
Гергьовски...


ПЕТЪР ХРИСТОВ

М А К Е Д О Н И Й О!

Македонийо мила, скъпа майко моя,
дали ще се намери друга по света
с чеда, израснали в горест и неволя,
облята с толкоз мъка, мъка и тъга.

Твоята неземна хубост ли е виновна
да привлича жадни, алчни душмани
та един народ не може да прогледне,
роднини брат с брат да обедини.

Една бразда на име гранична полоса
разряза като с нож родствена душа,
кървяща рана ороси изстрадала земя,
та тя, безплодна, без кълнове остана.

Природата дари те с две незасъхващи очи,
в които бликат чисти изворни води,
протест вековен към кръвожадните сатрапи,
жестоко ослепили твоите юначни войни.

Сега отново цял ръст велик изправи,
незнайно защо все още светът мълчи,
нима векове в борби не се понрави
на някой, да отворят заслепените очи.

Народ, създал история във вековете,
не може да се кланя, да превива гръб,
да сменя името си с имена проклети,
да забравя своите нрави, свой език.

Но идва време, когато, както нашите деди,
ще надигнем мощен глас да бъдем чути,
народ велик сме ние и не се мъчете
да ни кръщавате с думи прословути.


ПЕНЧО АТАНАСОВ



ОМО ’Илинден’ - ПИРИН

Macedonian Human Rights Movement International

European Free Alliance

TJ-Hosting
НачалнаЗа насАрхивЗа врзакаЛинкове
© 2007-2019 Народна Волја - Всички права запазени.
This website is hosted and under development by: TJ-Hosting